Luchtvochtigheid in huis: wat is normaal en hoe verlaag je het?

Een goede luchtvochtigheid in huis ligt tussen 40 en 60%. Komt de waarde langere tijd boven 60%, dan groeien schimmels en huisstofmijt makkelijker en slaat vocht neer op ramen en koude muren. Met ventileren, vocht bij de bron aanpakken en gelijkmatig verwarmen breng je de waarde meestal zelf omlaag.

Wat is een goede luchtvochtigheid in huis

De luchtvochtigheid in huis is goed als die tussen 40 en 60% ligt. Even een hogere waarde na het douchen of koken is geen probleem. Het gaat mis als de waarde dagenlang boven 60% blijft.

LuchtvochtigheidWat het betekent
Onder 30%Te droog: droge ogen, huid en luchtwegen, statische elektriciteit
30 tot 40%Aan de droge kant, vooral in de winter normaal
40 tot 60%Goed
60 tot 70%Verhoogd, bij langere duur reden om beter te ventileren
Boven 70%Langdurig te vochtig, met een duidelijk risico op schimmel en condens

Voor een slaapkamer is 40 tot 50% prettig. Daar is de temperatuur vaak lager, waardoor vocht sneller neerslaat op ramen en muren.

De waarde schommelt ook met het seizoen. In de winter is 40 tot 50% gebruikelijk, in de zomer is 55 tot 60% normaal. Een zomerse waarde van 60% is dus nog geen probleem.

Wat een te hoge luchtvochtigheid veroorzaakt

Een luchtvochtigheid die langer dan een paar dagen boven 60 à 70% blijft, geeft schimmel en huisstofmijt de kans om te groeien. Op koude plekken in huis, zoals ramen en buitenmuren, ligt de vochtigheid nog hoger dan wat je meter in het midden van de kamer aangeeft.

De gevolgen op een rij:

  • Condens op ramen, kozijnen en koude muren, vooral ‘s ochtends.
  • Schimmel, die begint als zwarte puntjes in hoeken, achter kasten en rond de douche.
  • Huisstofmijt, die zich bij een hoge luchtvochtigheid sterk vermeerdert en allergieën kan veroorzaken.
  • Een muffe geur in kasten, textiel en beddengoed.
  • Schade aan het huis, zoals bladderende verf, loslatend behang en houtrot in kozijnen.
  • Gezondheidsklachten, zoals verergering van astma en klachten aan de luchtwegen, vooral bij kinderen en ouderen.

Een vochtig huis kost ook meer energie. Vochtige lucht is lastiger op te warmen en voelt kouder aan, waardoor de verwarming vaak hoger komt te staan.

Relatieve en absolute luchtvochtigheid

De luchtvochtigheid die je meter aangeeft, is de relatieve luchtvochtigheid: hoeveel vocht de lucht bevat ten opzichte van de maximale hoeveelheid bij die temperatuur. Warme lucht kan veel meer vocht vasthouden dan koude lucht. Dezelfde hoeveelheid vocht geeft daardoor in een koude ruimte een hoger percentage dan in een warme.

Dat verklaart twee dingen die in huis vaak verwarren:

  • Condens op koude oppervlakken. Lucht van 20 °C met 60% luchtvochtigheid koelt bij een koud raam af. Al bij ongeveer 12 °C kan die lucht het vocht niet meer vasthouden, en slaat het neer.
  • Ventileren werkt in de winter, ook als het regent. Buitenlucht van 5 °C met 90% luchtvochtigheid bevat weinig vocht in absolute zin. Warmt die lucht binnen op tot 20 °C, dan zakt de relatieve luchtvochtigheid naar ongeveer 35%.

Luchtvochtigheid meten

De luchtvochtigheid meet je met een hygrometer, een kleine meter die vaak ook de temperatuur aangeeft. Een eenvoudige digitale hygrometer kost een paar euro tot ongeveer € 25 en is nauwkeurig genoeg om te zien of je huis te vochtig is.

Digitale hygrometer op een kast tegen een binnenmuur

Voor een betrouwbare meting zet je hem zo neer:

  • Tegen een binnenmuur, op ongeveer 1 à 1,5 m hoogte.
  • Niet bij een raam, radiator, kookplaat of badkamerdeur.
  • Uit de zon.

Geef de meter na het neerzetten een uur de tijd om zich aan te passen. Meet daarna op verschillende momenten van de dag, en ook in de slaapkamer.

Heb je geen meter, let dan op signalen. Beslagen ramen in de ochtend, een muffe geur of zwarte puntjes in hoeken zijn duidelijke tekenen van een te hoge luchtvochtigheid.

Waar het vocht vandaan komt

Een gemiddeld huishouden brengt elke dag 10 tot 15 liter vocht in de lucht, vooral door ademen, douchen, koken en de was drogen. Dat vocht moet ook weer naar buiten. Lukt dat niet, dan loopt de luchtvochtigheid op.

BronIndicatie vocht
Ademen en transpirerenOngeveer 1 à 1,5 liter per persoon per dag
SlapenOngeveer 0,2 à 0,3 liter per persoon per nacht
DouchenOngeveer 0,25 à 0,5 liter per douchebeurt
KokenOngeveer 0,5 à 1 liter per dag
Was binnen drogenOngeveer 1,5 à 2 liter per wasmachinelading
KamerplantenBijna al het gietwater komt weer in de lucht

De bedragen zijn een indicatie en verschillen per huishouden. Het patroon is wel duidelijk: de was binnen drogen is per keer een van de grootste vochtbronnen in huis.

Daarnaast kan vocht van buiten of uit de constructie komen. Die bronnen los je niet op met ventileren:

  • Lekkage van een dak, dakgoot, leiding of kozijn.
  • Optrekkend vocht uit de fundering, vooral in oudere huizen zonder goede waterkering.
  • Een vochtige kruipruimte, waar vocht via de vloer naar binnen trekt.
  • Bouwvocht in nieuwbouw of na een verbouwing, dat het eerste jaar of twee uit beton en stucwerk komt.

Blijft de luchtvochtigheid hoog, terwijl je goed ventileert en weinig vocht produceert? Dan is een van deze oorzaken waarschijnlijk.

Luchtvochtigheid verlagen: wat het meest helpt

Je verlaagt de luchtvochtigheid het effectiefst door vocht direct bij de bron af te voeren en daarnaast continu te ventileren. Luchten en verwarmen helpen daarbij, maar maken een gebrek aan ventilatie niet goed.

Open ventilatierooster boven een raam

Dit werkt het best, in volgorde van effect:

  1. Vocht bij de bron afvoeren. Doe de badkamerdeur dicht tijdens en na het douchen, zet de afzuiging of het raam daar open, gebruik de afzuigkap bij het koken en zet een deksel op pannen.
  2. Continu ventileren. Laat ventilatieroosters dag en nacht open. Heb je mechanische ventilatie, zet die dan nooit uit en reinig de ventielen een paar keer per jaar.
  3. Gericht luchten. Zet de ramen ‘s ochtends en na het douchen of koken 10 à 15 minuten wijd open, het liefst tegen elkaar in.
  4. Gelijkmatig verwarmen. Koude kamers zijn vochtiger. Houd ook slaapkamers en minder gebruikte kamers in de winter op minstens 15 °C.
  5. Ruimte bij koude muren. Zet kasten en banken 5 à 10 cm van een buitenmuur, zodat er lucht langs kan.

Droog de was zo veel mogelijk buiten of in een droger. Een condensdroger vangt het vocht op in een bak, een warmtepompdroger ook. Een afvoerdroger blaast het vocht via een slang naar buiten. Hangt de slang gewoon in de ruimte, dan komt het vocht alsnog binnen.

Ventileren en luchten: het verschil

Ventileren is de continue aanvoer van verse lucht via roosters of mechanische ventilatie; luchten is kort en krachtig de ramen openzetten. Je hebt allebei nodig. Ventileren voert de dagelijkse vochtproductie af, luchten vangt de pieken op.

SituatieWat je doet
De hele dagVentilatieroosters open, mechanische ventilatie op de normale stand
Tijdens en na het douchenBadkamerdeur dicht, afzuiging op de hoogste stand of raam open, tot een half uur na het douchen
Tijdens en na het kokenAfzuigkap aan, tot 10 à 15 minuten na het koken
Slaapkamer‘s Nachts een rooster of raam op een kier, ‘s ochtends 15 minuten luchten
WinterKort en krachtig luchten, verwarming tijdens het luchten lager
ZomerLuchten vroeg in de ochtend en laat in de avond, als het buiten koeler is

In de winter kost luchten minder energie dan je zou denken. Zolang je het kort houdt, blijven muren en meubels warm. Die warmen de verse lucht daarna snel weer op.

Een luchtontvochtiger: wanneer en welke

Een luchtontvochtiger is zinvol als de luchtvochtigheid hoog blijft terwijl je goed ventileert, of in een ruimte die je moeilijk kunt ventileren, zoals een kelder of berging. Het apparaat haalt vocht uit de lucht, maar lost de oorzaak niet op. Gebruik het daarom naast ventileren, niet in plaats daarvan.

Er zijn twee soorten, die elk bij een andere ruimte passen:

 CompressorontvochtigerAdsorptieontvochtiger
Werkt het best bijKamertemperatuur, vanaf ongeveer 15 °CKoude ruimtes, ook tussen 1 en 15 °C
StroomverbruikOngeveer 200 à 300 WOngeveer 500 à 700 W
Geschikt voorWoonkamer, slaapkamer, badkamerKelder, garage, zolder, onverwarmde berging
GeluidHoorbaar, vergelijkbaar met een koelkastVaak iets stiller

De capaciteit op de verpakking, bijvoorbeeld 20 liter per dag, is gemeten bij 30 °C en 80% luchtvochtigheid. In een gewone woonkamer haalt een apparaat daar maar een deel van. Kies daarom liever een ruim apparaat dan een krappe.

Vochtvreters met zoutkorrels zijn in een woonruimte vrijwel zinloos. Ze nemen in weken tijd maar een paar honderd milliliter op, terwijl een huishouden dagelijks liters produceert. Milieu Centraal raadt ze voor woonruimtes af. In een kleine, afgesloten ruimte zoals een kast of camper kunnen ze wel helpen.

Wanneer ventileren niet helpt of het erger maakt

Ventileren verlaagt de luchtvochtigheid alleen als de lucht die binnenkomt minder vocht bevat dan de lucht die vertrekt. Meestal is dat zo, maar niet altijd. In twee situaties helpt ventileren niet.

De situaties op een rij:

  • Warme zomerlucht in een koele ruimte. Lucht van 25 °C met 60% luchtvochtigheid bevat ongeveer 13,8 gram vocht per m³. Koelt die af tot 15 °C in een kelder, dan kan de lucht maar 12,8 gram vasthouden. Het verschil slaat neer op muren en spullen. Houd een kelder in de zomer dus overdag dicht.
  • Bouwkundige oorzaken. Lekkage, optrekkend vocht en doorslaande muren blijven vocht toevoeren, hoeveel je ook ventileert. Dat herken je aan een natte plek die steeds op dezelfde plaats terugkomt, of aan een witte, poederige aanslag op muren.

Voor de winter is dat goed nieuws. Koude buitenlucht bevat zo weinig vocht dat je ook bij nat en mistig weer gewoon kunt luchten. Juist dan heeft je huis het het meest nodig.

Aanpak per ruimte

Elke ruimte heeft een eigen vochtprobleem, en dus een eigen aanpak. De badkamer en de slaapkamer zijn in de meeste huizen de vochtigste ruimtes.

Zo pak je elke ruimte aan:

  • Badkamer: deur dicht tijdens en na het douchen, afzuiging aan of raam open tot een half uur erna, en wanden en vloer droogtrekken. Hang natte handdoeken niet in een badkamer zonder ventilatie.
  • Slaapkamer: ‘s nachts een rooster of raam op een kier, ‘s ochtends 15 minuten luchten en het dekbed opengeslagen laten liggen. Zet het bed niet direct tegen een buitenmuur en laat de kamer niet onder 15 °C komen.
  • Keuken: gebruik de afzuigkap bij het koken en zet deksels op pannen. Let op of je afzuigkap de lucht naar buiten afvoert. Een recirculatiekap filtert alleen vet en geur en blaast het vocht gewoon terug de keuken in.
  • Kelder, zolder en berging: houd ze in de zomer overdag dicht en lucht ‘s nachts of vroeg in de ochtend. Zet in een onverwarmde ruimte met aanhoudend vocht een adsorptieontvochtiger.

Heb je een recirculatiekap, zet dan bij het koken ook een raam open. Anders blijft het kookvocht in huis hangen.

Veelgestelde vragen

Hoe snel daalt de luchtvochtigheid na het luchten?

Na 10 à 15 minuten luchten met de ramen wijd open zakt de luchtvochtigheid in een kamer meestal flink, vaak met 10 tot 20 procentpunten. Daarna loopt de waarde weer wat op, omdat muren, meubels en textiel vocht afgeven. Daarom werkt dagelijks luchten in combinatie met continu ventileren beter dan af en toe heel lang luchten.

Kamerplanten verlagen de luchtvochtigheid niet. Ze verhogen die juist, omdat bijna al het water dat je geeft weer verdampt. Bij een vochtprobleem kun je planten beter niet in de slaapkamer zetten. Zoutlampen hebben geen meetbaar effect op de luchtvochtigheid. Daarvoor is de hoeveelheid zout veel te klein.

Een temperatuur van 18 à 20 °C in de woonkamer en minimaal 15 °C in slaapkamers en minder gebruikte kamers helpt vocht en condens te voorkomen. Belangrijker dan de exacte temperatuur is dat het huis gelijkmatig verwarmd is. Een koude kamer naast een warme woonkamer trekt vocht aan, dat dan neerslaat op de koude muren en ramen.

Foto van Josien van Veen
Josien van Veen

Josien van Veen schrijft over wonen en interieur met een voorliefde voor rust, materiaal en licht. Ze kijkt graag naar hoe kleine aanpassingen een ruimte een heel ander karakter geven, of het nu gaat om een kleurkeuze, een slimme opstelling of een klus in huis. Haar stukken combineren inspiratie met praktische uitleg waar je direct mee verder kunt.